Als één groep weet hoeveel boeken er verschijnen, zijn het boekverkopers. Dat besef, vertelt de winnaar van de Nederlandse Boekhandelsprijs, maakt de aandacht van boekverkopers voor zijn werk nog waardevoller.

De verrassing was enorm, zegt Frank Nellen daags na het in ontvangst nemen van de Nederlandse Boekhandelsprijs voor De onzichtbaren. Hij had gistermiddag een afspraak op de uitgeverij met Elco Lenstra van Hollands Diep. Om zijn derde boek te bespreken, om bij te praten. Niets bijzonders dus. 'Ik kom wel vaker langs om bij te praten, ik had echt niets verwacht. En ineens stond daar een hele delegatie voor mij. Fantastisch, een enorme eer. De prijs is de kroon op mijn boek.'

Had je de prijs ook niet verwacht omdat het boek al zoveel aandacht heeft gekregen – zoals ook de Volkskrant vanochtend opmerkte? De Boekhandelsprijs is immers bedoeld voor boeken die een extra zetje nodig hebben.

'Daar zitten meerdere dimensies aan. Ik heb absoluut niet te klagen over de pers, dat is waar. De recensies waren geweldig positief, heerlijk om te lezen. Maar de verkoop bleef daarbij achter. Het liep niet storm. Ik denk dat de boekverkopers dát hebben gezien: "Hallo, dit is een goed boek, waarom pakt niemand het op?" Dat ze het daarom deze prijs hebben willen geven.'

De roman heeft de prijs dus ook nodig, vind jij zelf?

'Ik bereik graag zoveel mogelijk lezers. Niet om de financiële kant, dat interesseert me niet zo. Ik krijg royalty's uitgekeerd, verder let ik er niet zo op. Ik heb een baan [als jurist en docent belastingrecht aan de Universiteit Maastricht, red.] naast mijn schrijverschap, ik ben er voor mijn inkomen niet van afhankelijk. Maar als de tekst meer mensen kan bereiken: graag. Een prijs kan daarbij helpen. Zeker deze prijs is waardevol, omdat boekverkopers de markt én de literatuur goed kennen. Als zij uit het enorme aanbod mijn boek alleen al eruit vissen om te gaan lezen, is dat mooi. Als zij het dan ook nog gaan aanbevelen aan hun klanten en het zelfs deze prijs geven waardoor ze een mooie hardcovereditie in een oplage van 10.000 exemplaren neerleggen, is dat het grootst denkbare compliment.'

Heeft de boekhandel het boek vanaf verschijnen eind september gesteund?

'Jazeker. In Broese was het Boek van de Maand. Gerda Aukes wijdde er in Baarn een hele etalage aan. En omdat ik voor mijn werk op veel plekken kom, loop ik overal de boekhandel binnen. Ik stel me dan voor als de auteur. Iedereen vindt dat harstikke leuk, vraagt me bijvoorbeeld gelijk om een stapeltje te signeren. Het is geweldig om met hen over mijn boek, het vak en de literatuur te praten. Ik vind het fantastische ontmoetingen die me het gevoel geven dat ik zeer door hen wordt gewaardeerd.'

Hoeveel exemplaren zijn er inmiddels verkocht?

'Drie- à vierduizend, ik weet het niet precies. Dat is niet slecht, maar ik weet dat de uitgeverij er meer van had verwacht, zeker na alle positieve recensies. En waarom dat zo is? Misschien spreekt de consument de thematiek niet zo aan. De onzichtbaren speelt zich ook af in de Sovjet-Unie. Dat associëren veel mensen met grauw en grijs. De cover-art – die ik heel mooi vind, hoor – onderstreept dat beeld. Het is onterecht, je hebt in Oost-Europa prachtige streken, maar het trekt mensen gewoon niet. Als ik daar op vakantie ben zie ik er bijna geen West-Europeanen.'

Is de verkoop een bewijs van de tanende invloed van recensenten op de verkoop?

'Dat zou ik niet zeggen. Het boek heeft als cultureel product aan belang verloren. De tijd van de grote drie is voorbij, toen het verschijnen van een nieuw boek van hun hand een happening was en iedereen van het bestaan daarvan wist. Onder de agressieve opkomst van de beeldcultuur is het boek verdrongen naar de tweede, derde, misschien wel vierde plaats. Dus lezen we minder – ook recensies. Maar wie leest ze wél? De selecte groep van boekverkopers, schrijvers en lezers die echt van literatuur houden. Dat doe ik zelf ook: ik lees alle recensies in de Volkskrant en NRC en zoek vaak iets terug in de Literom. De positieve recensies hadden dus een sterk indirect effect. Boekverkopers, redacteuren, collega-schrijvers: iedereen pakte daarna mijn boek op.'

Is de tegenvallende verkoop dan een teken dat boekverkopers hun werk niet goed deden?

'O nee! Ik denk dat boekverkopers hun werk juist heel goed doen. Dat betekent dat ze ieder keer in de ogen van de klant tegenover hen kijken en zich afvragen: wie is dat? Waar is die persoon naar op zoek? Om een titel te kunnen adviseren die daarbij aansluit. Dat is voor maar een klein deel van de lezers hoge literatuur. Dat De onzichtbaren nog geen bestseller is geworden, ligt echt aan het boek zelf. Alleen toen het op de longlist van de Libris stond, zag je trouwens een effect op de verkoop. Stond het heel even in de top 20 bestverkochte fictie.'

Maak je de komende periode een boekhandelstournee om je boek te promoten?

'De hele Boekenweek staat volgepland. Ik heb er een week vrij voor genomen, dus ga dan op zoveel mogelijk plekken langs. Toen ik schrijver werd, had ik me voorgenomen om, vanuit mijn liefde voor literatuur, alles te doen om bij te dragen aan het vak en de literaire gemeenschap. Alleen als je dat ervoor over hebt, krijg je een bruisend literair leven. Ik ga daarom op alle uitnodigingen in. Of het nou een leesclub is met tien, vijftien lezers of een groot evenement in De Balie, dat maakt me niets uit. Ik doe alles. Gelukkig heb ik nog geen nee hoeven te verkopen. Ik ben vooralsnog een kleine jongen naast een Wieringa of Palmen, dus dat is niet aan de orde.'

En dat naast een fulltime baan.

'Ik weet het. Ik ben anderhalf jaar geleden ook nog vader geworden. Het is verschrikkelijk druk, maar ik haal er ontzettend veel plezier uit. Gelukkig vangt mijn vriendin veel op.'

Je derde boek schiet er vast bij in?

'Dat wordt lange termijnwerk. Maar dat geeft niet. Dat is de consequentie van de keuze die ik heb gemaakt. Omdat ik alleen in de avonden, weekenden en op vakanties kan schrijven, heb ik ook voor De onzichtbaren vier, vijf jaar nodig gehad.'