Lex Paleaux werd vanochtend bij zijn uitgeverij verrast met de Nederlandse Boekhandelsprijs voor 'Liften naar de hemel' – zijn eerste roman bij Ambo|Anthos. ''Een kleine uitgeverij moet keuzes maken. Ambo|Anthos kan groot uitpakken.'

Er leek aanvankelijk vanochtend niets bijzonders aan de hand. Lex Paleaux was door zijn redacteur Linda Visser uitgenodigd om te komen praten over de marketingplannen voor Liften naar de hemel dit voorjaar. Natuurlijk, prima. Wel was het gek dat ze in het koffietentje nabij Ambo|Anthos veel op haar telefoon keek. 'Dat doet ze meestal niet. En op een gegeven moment vroeg ze of ik nog even mee naar boven ging. Daar stond een zaal bomvol medewerkers van de uitgeverij en boekverkopers die me na aan het hart liggen omdat ze me altijd zo hebben gesteund. Ik was heel erg geraakt.'

Wat betekent de Nederlandse Boekenprijs voor je?

'Ik heb voor alle aanwezige boekverkopers een exemplaar gesigneerd van de gebonden editie die is gemaakt omdat het boek de prijs heeft gewonnen. Toen ik dat voor Gerda Aukes, de oprichter van de prijs deed, kwam er spontaan uit: "Dit voelt als het diploma dat ik nooit heb weten te behalen." Dat vat het precies samen. Ik ben een schoolverlater. Ik ben er niet trots op, maar ik nooit verder gekomen dan de 3e klas van de mavo. Met deze prijs heb ik alsnog een diploma. Daar ben ik heel blij mee.'

Dus je had die speciale editie meteen al in handen?

'En hij is prachtig. Hij voelt heel luxe, met zachte kleuren en allemaal mooie quotes van mensen die me dierbaar zijn. Als je hem openslaat, krijg je ook eerst pagina's met mooie citaten voordat je je op het verhaal kunt storten. Echt een editie om te koesteren. En het is de vierde druk, dat is ook bijzonder: dat er al zoveel exemplaren van Liften naar de hemel zijn verkocht.'

Zorgt deze prijs voor je definitieve doorbraak?

'Je kunt het leven niet sturen. Hoe meer je probeert dat toch te doen, hoe meer het leven besluit een andere kant op te gaan. Maar dit is zeker een grote kans om mij te laten zien, die grijp ik met beide handen aan. Al gaat het natuurlijk niet om mij, als schrijver speel ik maar een bijrol. Het verhaal moet op de voorgrond staan. En dan is het afwachten. De ene lezer zal er erg door zijn geraakt, de ander minder. Maar dat geeft niet, iedere lezer is zijn eigen persoon. Dat is juist zo mooi.'

Liften naar de hemel is je vierde boek sinds je debuut Winterwater in 2020. Hebben boekverkopers je vanaf het begin gesteund?

'Niet allemaal, omdat ik niet landelijk bekend ben. Alleen een paar boekverkopers zagen meteen een bepaalde potentie: in Amstelveen en Haarlem bijvoorbeeld, maar ook in Vlissingen. Ik heb zelf mijn best gedaan om de consistentie van mijn werk te bewaren en te bewaken, zodat ze wisten: "Hij stelt nooit teleur." Maar hun vertrouwen gaf me de moed om daaraan te blijven werken. Schrijven is al een eenzaam beroep, en als je weet dat er dertig, veertig titels per dag verschijnen, kun je snel in de marge verdwijnen. En sommige van die nieuwe titels zijn van zulke grote namen! Maar die boekverkopers zeiden: "Jij bent óók een naam, jij verdient ook een publiek." Zulke steun heb je nodig om door te gaan.'

Hoe uitte hun steun zich?

'Door klanten die op zoek zijn naar een ander cadeautje dan de geijkte boeken mijn werk te adviseren. Door te zeggen: "Als jij iets bijzonders zoekt, dan heb ik iets voor je." Zo heb ik een trouwe lezersschare weten op te bouwen. Maar ze stuurden me ook weleens persoonlijke berichten of nodigden me uit voor signeersessies – zelfs midden in coronatijd, toen boekhandelaren binnen het toelaatbare het maximale probeerden te doen aan pr. Heel bijzonder.'

Je bent best productief trouwens: vier romans in vier jaar.

'Dat lijkt alleen maar zo. Ik ben al in 2017 begonnen als fulltime schrijver. Ik leefde toen van het beetje spaargeld dat ik had.'

Hoe kwam je debuut bij In de Knipscheer terecht?

'Ik schreef columns voor een openbare Facebook-groep. Ik kreeg daar veel reacties op: honderden duimpjes. Maar op een gegeven moment werd ik daar in mijn stad zelfs op aangesproken, ze bleken nog populairder dan ik dacht. Ik had geen idee dat achter 200 reacties nog 20.000 lezers schuilgaan die níét reageren. Bij In de Knipscheer begrepen ze dat wel. Zij zijn mijn werk gaan volgen en namen contact op om die columns te bundelen. Op dat moment zei ik dat ik ook een manuscript van een roman had laten liggen. Toen ze die hadden gelezen werd ik uitgenodigd om daar verder over te praten. In de Knipscheer is misschien een kleine uitgeverij, maar een geweldige kweekvijver: Leon de Winter, Renate Dorrestein en Tommy Wieringa zijn allemaal daar begonnen. Tegen Ambo|Anthos zeiden ze dat ik ook een knul was waar ze geen miskoop aan zouden hebben, om het in boekhandelstermen te zeggen.'

Heeft In de Knipscheer je actief aangeboden bij een grotere uitgeverij?

'O nee, dat was bij wijze van spreken. In de Knipscheer kondigde twee jaar geleden aan per maart 2026 te stoppen. Toen andere uitgeverijen dat lazen, benaderden ze mij. Ik had geen idee dat mijn naam al zo rond ging in het wereldje en dat uitgeverijen die al zoveel manuscripten krijgen opgestuurd, met mij wilden praten. Ik heb voor Ambo|Anthos gekozen omdat ik me daar veilig voelde. Dat is wel een kernwaarde om je kwetsbaar te kunnen opstellen. Ook hadden ze een directe aanpak. En de uitgeverij heeft een huishond, een belangrijke secundaire arbeidsvoorwaarde.'

Wat bedoel je met 'directe aanpak'?

'Als Linda iets goed zou vinden, zou ze zeggen dat het goed was. En als het niet goed was, zou ze zeggen dat het niet goed was om er daarna samen alles aan te doen om het boek zo goed mogelijk te maken.'

Krijg je bij een grotere uitgeverij ook betere redactie?

'Wat is beter? Mijn debuut bij In de Knipscheer is bewerkt tot theatervoorstelling die een jaar lang met succes door Nederland heeft getoerd en een prijs heeft gekregen. Dat zou nooit zijn opgepakt als het niet goed was geredigeerd. Maar iedere redacteur zal een boek anders benaderen. Als iemand anders dan Linda Liften naar de hemel had gedaan, zou die ook op een ander aspect zijn aangeslagen. Het enige wat ertoe doet is dat je samen probeert het best mogelijke boek te maken, dat ook uitspreekt en daar samen over overlegt. Ik heb altijd het gevoel gehad dat dat Linda's insteek is. We hadden maar een keer een discussie, waar we uiteindelijk een mooie oplossing voor hebben gevonden.'

Welk verschil merk je dan tussen een kleine en een grote uitgeverij?

'Een kleine uitgeverij moet keuzes maken. Wel investeren in omslag en auteursfoto, maar dan misschien niet meer in marketing. Ambo|Anthos kan groot uitpakken. Alleen al bij De Beste Boeken Live hing een grote banner voor mijn boek. En de uitgeverij heeft voor alles een aparte afdeling die je bij elk aspect zo goed mogelijk begeleiden. Daardoor komt het geloof in het boek ook van zoveel kanten dat de boekhandel dat merkt. Terwijl ze Ambo|Anthos door hun grote naam en rijke historie toch al serieus nemen.'

Hoe merkte je hun marketingkracht?

'Er werden meer mensen bereikt. de Volkskrant en Trouw pikten voor het eerst een boek van mij op. Positief ook nog.'

En je boek werd besproken door het boekenpanel van Eva.

'Dat heeft pas een effect waar je u tegen zegt! Mijn boek stond al in de top 5 bij Hebban, maar het aantal mensen dat aangaven dat ze Liften naar de hemel wilden lezen, was binnen anderhalf dag, twee dagen verdubbeld. Vanochtend stond ik trouwens op 3, zag ik. En door de prijs morgen op 1? Het zou kunnen.'

Want de Nederlandse Boekhandelsprijs zorgt voor een paar drukke weken?

'Ja. Ik sprak vandaag al met de Volkskrant, ik ga naar Tijd voor Max. En wat er ook gebeurt: ik kom zeker naar de boekhandel. Die heeft altijd een streepje voor. Een hele boekenlegger aan streepjes. Maar voor daarna kijk ik ernaar uit om te gaan schrijven. Dat is toch wat ik het liefste doe: achter mijn laptop kruipen, muziek aanzetten en verdwijnen in de wereld die ik aan het realiseren ben. Dáárom ben ik schrijver geworden. Mijn nieuwste boek staat gepland voor 2026, dat ga ik zeker halen.'